Czy muszę znać teorię muzyki, żeby miksować?

Wyjaśnia wielokrotny finalista mistrzostw Polski, DJ Salis

Czy muszę znać teorię muzyki? Na pewno nie w rozbudowanym stopniu. Podczas realizacji kursu ABC Miksowania przedstawimy Ci zagadnienia teoretyczne, tylko te, które są niezbędne do miksowania ze sobą obu utworów razem. Zatem jeśli zastanawiałeś się, czy aby rozpocząć didżejing, musiał nauczyć się masy trudnych I skomplikowanych pojęć, to absolutnie nie. Zdecydowanie bardziej stawiamy na praktykę, a zagadnienia teoretyczne przedstawiamy Ci w prosty sposób I w niewielkiej ilości, tylko te, które są niezbędne do miksowania.

Czy DJ musi znać teorię muzyki, żeby dobrze miksować?

DJ nie tworzy muzyki od zera. Bierze gotowe utwory, w których ktoś inny już podjął wszystkie decyzje muzyczne, a jego rola sprowadza się do tego, żeby ułożyć je w sensownej kolejności i sprawnie połączyć ze sobą. To trochę jak różnica między pisaniem książki a układaniem playlisty – obie czynności wymagają smaku, ale operują na zupełnie innych warstwach.

Bariera wejścia w DJ-ing jest więc zaskakująco niska właśnie pod kątem muzycznym.

Tym, co stanowi rzeczywiste wyzwanie dla początkujących, jest obsługa sprzętu, nauka pracy z biblioteką utworów oraz rozwój wyczucia, kiedy zrobić przejście. Teoria muzyki staje się przydatna dopiero w późniejszym etapie – kiedy DJ chce robić mash-upy, grać z użyciem harmonic mixingu albo komponować własne edity. Są to techniki dla osób, które grają już od dłuższego czasu i szukają sposobów na wyróżnienie swoich setów. Na początku drogi miksowanie bez teorii muzyki jest całkowicie wystarczające i nie trzeba zaprzątać sobie tym głowy.

Zobacz nasz kurs dj dla początkujących!

Dlaczego praktyka daje DJ-owi więcej niż teoria muzyki?

Zdecydowanie praktyka

Nie chodzi o to, żeby kompletnie zignorować teorię – chodzi o to, że w DJ-ingu sama teoria nie wystarczy. Można przeczytać dziesięć książek o tonacjach, kole kwintowym i progresji akordów, a potem stanąć za konsoletą i nie umieć zrobić zwykłego beatmatchingu. Mowa tu o dwóch różnych podejściach muzycznych: jednym analitycznym, drugim ruchowo-słuchowym. DJ-ing zdecydowanie używa tego drugiego, dlatego praktyczne podejście do miksowania wygrywa z czystą teorią na każdym etapie nauki.

Praktyczne podejście do miksowania ma realne odzwierciedlenie w liczbach. Dwadzieścia, trzydzieści godzin spędzonych za kontrolerem nauczy cię więcej praktycznych umiejętności niż rok czytania o teorii muzyki. To nie znaczy, że teoria jest bezużyteczna – jej wartość pojawia się dopiero wtedy, kiedy masz już opanowaną ruchową stronę grania. Wcześniej jest to wiedza, której nie masz gdzie zastosować.

Większość początkujących DJ-ów odkrywa zresztą, że to praktyka stopniowo wyciąga z nich pytania teoretyczne – nie odwrotnie. Najpierw pojawia się konkretny problem przy miksie, a dopiero potem szuka się wyjaśnienia, dlaczego coś brzmi dobrze, a co innego źle. Ten kierunek jest zdecydowanie bardziej naturalny i efektywny niż próba przyswojenia teorii w próżni.

Kiedy teoria muzyki poprawia miks?

Wpływ teorii muzyki na jakość miksu jest odczuwalny – ale dopiero przy użyciu konkretnych technik.

Wpływ teorii muzyki słychać w chwili gdy dwa utwory wybrzmiewają razem przez dłuższą chwilę – ale raczej trudno go wyłowić w brzmieniu całego seta. Tam, gdzie miks polega na szybkim cięciu z jednego utworu na drugi, teoria praktycznie nie ma znaczenia. Dopiero tam, gdzie utwory grają ze sobą przez kilkanaście sekund albo dłużej, miksowanie zgodnie z teorią muzyki może mieć znaczenie.

Dwie techniki, w których znajomość teorii muzyki realnie podnosi poziom miksu:

• Harmonic mixing – świadome dobieranie utworów tak, żeby ich tonacje pasowały do siebie, a częstotliwości dźwięków z obu utworów układały się w jeden spójny schemat. Dwa utwory grane jednocześnie brzmią wtedy jak jeden spójny kawałek, a nie jak dwa nakładające się na siebie nie związane pomysły.
• Mash-upy i edity – wklejanie elementów jednego utworu (na przykład wokalu) na instrumental drugiego. Bez dopasowanej tonacji takie połączenie po prostu nie zadziała – słychać dysonans już po kilku sekundach miksu.

Obie techniki są narzędziami dla osób, które komfortowo grają już swoje sety i szukają sposobu, żeby brzmieć ciekawiej niż przeciętny DJ i być lepiej zapamiętanym. Większość klubowych miksów nie zawiera tych technik i odbiorcom na parkiecie nie przeszkadza ich brak.

Czy DJ musi znać skale i akordy?

Tak, ale w sposób, który dla większości DJ-ów jest poza praktycznym zasięgiem.

Skale i akordy są narzędziami producentów muzyki, ludzi którzy budują utwory od zera – to dla nich harmonia w produkcji muzycznej jest fundamentem każdej decyzji kompozycyjnej. Kiedy producent decyduje, że refren ma być w As-dur, a bridge przechodzi do c-moll, ta decyzja zostaje zapisana w samym utworze i jest nie do ruszenia. DJ natomiast ma do dyspozycji gotowy utwór, w którym te wybory są już dawno podjęte przez kogoś innego.

To, co realnie może zrobić DJ ze znajomością tonacji, to wybierać utwory tak, żeby ich tonacje były ze sobą zgodne. Można to robić na dwa sposoby. Pierwszy to nauka teorii – zrozumienie czym jest koło kwintowe, jak działają tonacje pokrewne i które kombinacje brzmią dobrze. Drugi to po prostu użycie programu typu rekordbox czy Tunebat, który robi tę analizę za ciebie i pokazuje gotową odpowiedź.

Większość współczesnych DJ-ów wybiera drugą drogę. Świadomość teoretyczna – czyli rozumienie jak działają akordy w procesie miksowania – pomaga jedynie wtedy, kiedy chcesz wyjść poza schematy proponowane przez software i robić bardziej eksperymentalne kombinacje.

I czy potrzebujesz mieć skończoną szkołę muzyczną?

Czy muszę skończyć szkołę muzyczną? Wiele osób upatruje digingi jako zajęcie bardzo zaawansowane, jeśli chodzi o kwestie teoretyczne na temat muzyki. Natomiast realnie potrzebujesz tak naprawdę kilku pojęć z zakresu budowy utworu, aby móc miksować muzykę. Takie pojęcia to prędkość utworu, bit, tempo, fraza. Musisz wiedzieć także gdzie znajduje się drop utworu, a gdzie jego break. Tak naprawdę przyswajając te kilka pojęć w kilkanaście minut, będziesz już mógł je zastosować w miksowaniu. Oczywiście ukończenie szkoły muzycznej będzie potężnym atutem, ale nie będzie absolutnie kwestią, którą trzeba będzie ukończyć, aby móc rozpocząć przygodę z miksowaniem.

Jakiej teorii muzyki DJ potrzebuje na start?

Z całego zakresu teorii muzyki, początkującemu DJ-owi przyda się tak naprawdę jedna rzecz: rytm.

Podstawy muzyczne w miksowaniu sprowadzają się właśnie do wyczucia rytmu. Wszystkie pozostałe elementy – melodia, harmonia, akordy, skale – można odłożyć na później albo całkowicie obejść za pomocą narzędzi. Rytm natomiast nie ma żadnego obejścia. Bez wyczucia rytmu nie zsynchronizujesz dwóch utworów, nie wybierzesz dobrego momentu na przejście, nie ustawisz zapętlenia w sensownym miejscu. To jest fundament, na którym opiera się każda technika DJ-ska – rytm a balans miksu są ze sobą bezpośrednio powiązane. Tak naprawdę podstawy miksowania bez teorii sprowadzają się właśnie do podstaw wyczucia rytmu.

Konkretnie – powinieneś nauczyć się trzech rzeczy.

• Po pierwsze, liczyć do czterech w rytm muzyki – znaleźć pierwszy beat taktu i wracać do jedynki za każdym razem, kiedy zaczyna się kolejny.
• Po drugie, słyszeć ośmiotaktowe frazy – bo to one wyznaczają strukturę współczesnej klubowej muzyki i miejsca, w których utwór skręca w nową sekcję.
• Po trzecie, rozpoznawać momenty dropa, build-upu i breakdownu – czyli charakterystyczne fragmenty, po których orientujesz się, gdzie aktualnie jesteś w utworze.

Tych trzech rzeczy uczysz się słuchowo, nie czytając podręcznika – po prostu świadomym słuchaniem klubowej muzyki przez kilka tygodni. To wszystko, czego teoretycznie potrzebujesz, żeby zacząć miksować – podstawy miksowania muzyki opierają się dokładnie na tych trzech umiejętnościach.

Czy zawodowi DJ-e znają teorię muzyki?

Bardzo różnie – i ten poziom znajomości teorii zwykle odzwierciedla rodzaj grania, którym dany DJ się zajmuje. Jeśli mówimy o klubowych DJ-ach grających rezydenturę w lokalu albo na weselach, większość z nich nie zna teorii muzyki i nie ma takiej potrzeby. Liczy się dla nich umiejętność czytania parkietu, znajomość katalogu utworów i sprawne miksowanie utworów muzycznych – nie analityczne rozumienie struktury muzyki.

Wielu z tych DJ-ów gra z sukcesem od dziesięciu czy piętnastu lat i nigdy nie nauczyło się czym dokładnie jest tonacja.

Inaczej wygląda to u DJ-ów, którzy są jednocześnie producentami muzyki – dla nich miksowanie utworów muzycznych przeplata się z procesem komponowania własnych editów, mash-upów albo nieoficjalnych wersji utworów. Tutaj teoria muzyki staje się niezbędna, bo bez niej nie da się produkować. Jeszcze inny aspekt to bitwy DJ-ów i scratcherzy, którzy operują głównie na rytmie i krótkich samplach – dla nich kluczowa jest precyzja techniczna, a nie rozumienie harmonii.

Nie ma więc jednej odpowiedzi pasującej do wszystkich. Profesjonalizm w DJ-ingu nie jest zdefiniowany przez znajomość teorii, tylko przez to, że konkretny DJ potrafi zagrać bardzo dobrze i zaserwować muzykę odpowiadającą słuchaczom.

Czy w EDM teoria muzyki pomaga?

Miksowanie utworów muzycznych z gatunku EDM rzeczywiście stawia wyższe wymagania niż w przypadku house’u czy techno – ale nie dlatego, że trzeba znać teorię muzyki. Dlatego, że w EDM-ie jest po prostu więcej muzycznej zawartości, którą trzeba świadomie obsłużyć. Techno opiera się głównie na pulsie i hipnotycznej powtarzalności – dwa techno-utwory zazwyczaj nie konfliktują ze sobą harmonicznie, bo harmonia w nich jest małą częścią utowru. EDM, trance i bigroom mają rozbudowane warstwy wypełniające cały zakres częstotliwości, więc kiedy dwa takie utwory grają jednocześnie, jest dużo więcej miejsc, w których coś może zazgrzytać.

Rozwiązanie tego problemu nie wymaga jednak znajomości teorii w klasycznym rozumieniu – poprawne miksowanie utworów muzycznych da się w EDM-ie poprowadzić czysto technicznie.

Wystarczy świadomy wybór miejsc w utworze, gdzie ilość zawartości muzycznej jest niska – czyli breakdownów, intro i outro. Tam można bezpiecznie nakładać dwa utwory na siebie nawet jeśli ich tonacje się gryzą, bo w tych sekcjach po prostu jest mało dźwięków, które mogą wejść ze sobą w konflikt.

Drugą drogą jest opieranie się na funkcji compatible keys w rekordboxie albo Serato – to załatwia większość problemu bez konieczności rozumienia, czemu konkretny utwór został oznaczony jako pasujący. Dla większości DJ-ów grających EDM ten prosty zestaw narzędzi jest całkowicie wystarczający.

Jak miksować bez znajomości nut i teorii muzyki?

Poniższe narzędzia wspierają intuicyjne techniki miksowania muzyki – każde z nich wspomaga ważny aspekt pracy DJ-a:

• Beat detection – oznacza punkt początkowy taktu i pokazuje dokładną pozycję każdego beatu na waveformie. DJ widzi rytm, nie musi go odsłuchiwać.
• Wykrywanie tonacji – daje gotową informację typu 9A albo F minor. Wystarczy nauczyć się dwóch zasad koła Camelot, żeby wiedzieć które utwory pasują harmonicznie.
• Kolorowanie waveformu – rozdziela bas, średnie i wysokie częstotliwości na różne kolory. To umożliwia EQ bez znajomości teorii muzyki – od razu widać, który fragment utworu jest gęsty basowo, a który melodyjnie, i które pasma trzeba przyciąć przy przejściu.
• Hot cue’e i auto-loopy – pozwalają zaplanować przejścia z wyprzedzeniem, zamiast podejmować decyzje w stresie podczas grania.

Trzeba jednak pamiętać, że intuicyjne miksowanie oparte na tych narzędziach ma swoje granice – mylą się one w kilkunastu procentach przypadków, zwłaszcza przy bardziej eksperymentalnej muzyce – więc warto je traktować jako pomocnika, a nie wyrocznię. Kontrola uchem zawsze jest finalną instancją.

Jak sprawdzić tonację utworu bez teorii muzyki?

Skorzystaj z Tunebat do określenia tonacji utworu i naszego narzędzia które podpowie Ci pasujące do niego tonacje.

W skrócie – miksowanie utworów bez nut opiera się właśnie na tym mechanizmie – wynik z rekordboxa, Serato DJ czy Tunebat wystarczy do większości mixów – po kilkunastu sekundach masz gotową odpowiedź typu F minor czy G major i możesz na niej polegać. Przy bardziej eksperymentalnej muzyce algorytm potrafi się pomylić, więc finalną decyzję zawsze warto zostawić własnemu uchu. Eksperci z ADJC chętnie ci doradzą w tej kwesti.

Zanim zaczniesz czytać koło, zapamiętaj jedną rzecz: skale muzyczne przy miksie sprowadzają się do dwóch typów – mała literka „m” przy nazwie tonacji oznacza moll, a sama wielka litera bez „m” to dur. Czyli Cm to C-moll, a samo C to C-dur – tak samo dla wszystkich pozostałych. Reszta jest prosta: dla każdej tonacji pasują trzy sąsiednie pola, które widać na grafice i w wideo poniżej. Nie musisz wgłębiać się dlaczego – wystarczy że znajdziesz tonację swojego utworu i wybierzesz następny z któregoś z tych trzech pól.

Jeszcze prostszy wariant znajdziesz pod spodem – miksowanie bez znajomości nut da się sprowadzić do jednego kliknięcia: wystarczy wybrać tonację z listy w kalkulatorze, a on od razu pokaże ci pasujące do niej tonacje.

Tonację utworu sprawdzisz za darmo na Tunebeat:
https://tunebat.com/

A poniżej sprawdzisz jakie tonacje pasują do tego utworu 👇

Jak wytrenować słuch potrzebny do DJ-ingu?

Najprostsze ćwiczenie to liczenie beatów na głos lub w głowie podczas zwykłego słuchania klubowych utworów – raz, dwa, trzy, cztery, raz, dwa, trzy, cztery. Robisz to dosłownie wszędzie, gdzie się da: w samochodzie, w drodze do pracy, na siłowni, podczas gotowania.

Czy da się nauczyć DJ-ki samemu?

Tak, samouctwo w miksowaniu jest jak najbardziej możliwe – DJ-ing to jedna z tych dziedzin, w których samodzielna nauka się sprawdza. Nie wymaga nauczyciela stojącego ci nad głową i komentującego każdy ruch – większość postępów robisz sam, słuchając własnych nagrań i wyłapując uchem co działa, a co nie.

Cała praca polega na świadomym słuchaniu muzyki i regularnym ćwiczeniu przejść za sprzętem, a tego można uczyć się w domowych warunkach. Mentor lub kurs DJ-ski znacząco przyspieszają drogę i pomagają ominąć typowe błędy początkujących – ale jeśli nie masz takiej możliwości, zaczynać możesz spokojnie sam, mając kontroler, jeden darmowy program DJ-ski i kilka tygodni systematycznej praktyki.

Potrzebujesz minimalnego zestawu, który da się skompletować bez większego budżetu. Tani kontroler typu Pioneer DDJ-400 wystarczy na pierwsze miesiące – nawet używany sprawdzi się równie dobrze. Po stronie oprogramowania w pełni wystarczy darmowy rekordbox albo Serato DJ Lite – oba mają wszystkie funkcje potrzebne początkującemu: beat detection, wykrywanie tonacji, hot cue’e. Cała reszta to już kwestia czasu spędzonego za sprzętem.

Od czego zacząć miksowanie bez znajomości nut?

Miksowanie dla początkujących zaczyna się od jednej umiejętności – poprawnego liczenia beatów.

Upewnij się że potrafisz znaleźć pierwszy beat w rytmie – liczyć do 4 i wracać do jedynki dokładnie w momencie kiedy zaczyna się kolejny takt. Bez tej jednej umiejętności żadna inna technika DJ-ska nie ma szans zadziałać: nie zsynchronizujesz dwóch utworów, nie wybierzesz dobrego momentu na przejście, nie ustawisz prawidłowo zapętleń ani efektów.

Dobra wiadomość jest taka, że to też najtańsza i najbardziej dostępna umiejętność z całej drogi DJ-skiej – nie potrzebujesz do niej sprzętu, biblioteki utworów ani budżetu. Wystarczy klubowa muzyka w słuchawkach i trochę świadomego liczenia w głowie podczas codziennego słuchania – w samochodzie, w drodze do pracy, na siłowni.

Gdy liczenie beatu zacznie się dziać automatycznie, dopiero wtedy ma sens kupowanie kontrolera i siadanie do realnej praktyki za sprzętem. Nauka miksowania od podstaw zaczyna się więc nie przy sprzęcie, ale tak naprawdę w słuchawkach, już przy słuchaniu muzyki.

Nie mając słuchu muzycznego, znajomości nut lub akordów, nie zmniejszasz swoich szans w nauce miksowania dla początkujących. Większość klubowych DJ-ów – nawet tych grających regularnie w popularnych miejscach – nie ma żadnego formalnego wykształcenia muzycznego i nigdy nie uczyła się klasycznej teorii. DJ-ing wynagradza zupełnie inny zestaw kompetencji niż gra na instrumencie: liczy się wyczucie rytmu, gust w doborze utworów, umiejętność czytania nastroju na parkiecie i sprawność techniczna na sprzęcie.

Wszystkie te rzeczy wykształcają się przez praktykę za deckami, a nie przez naukę solfeżu czy odczytywanie partytur. Brak muzycznego backgroundu nie jest więc minusem na starcie – jest po prostu neutralnym punktem wyjścia, takim samym jak u zdecydowanej większości ludzi którzy zaczynali tę sztukę przed Tobą.